Stop kindermishandeling

Betrek het complete gezin bij de behandeling van kinder­mishandeling

Klinisch psycholoog Femy Wanders (Accare) en gebiedsmanager Robert Vonk (Raad voor de Kinderbescherming).

Kinderen groeien ‘zo thuis mogelijk op’. Het is een prachtige ambitie voor de jeugd in Nederland, die van harte wordt onderschreven door klinisch psycholoog Femy Wanders van Accare en gebiedsmanager Robert Vonk van de Raad voor de Kinderbescherming. Maar als dat toch niet blijkt te kunnen? Als de situatie thuis echt onhoudbaar wordt? Dan is er een alternatief voor een uithuisplaatsing. In Smilde.

Ooit was er op de locatie van instelling Accare in Smilde plek voor 24 kinderen. Kinderen met ernstige gedragsproblemen en trauma’s die uit huis moesten worden geplaatst. Het was niet altijd gemakkelijk om ze in toom te houden, sommigen liepen bij wijze van spreken de muren eruit. Er waren incidenten, de opnames duurden lang, soms wel meer dan een jaar. En jammerlijk zagen de hulpverleners behandelde kinderen geregeld terug. Wanders: “We dachten dat het de beste manier was om kinderen met gedragsproblemen te behandelen. Maar zoals ik het nu zie, is het eigenlijk professionele kindermishandeling geweest.”

Naar systemisch denken en werken

De ervaringen leidde bij Accare tot het volgende inzicht: je kunt wel met alleen die kinderen aan de slag, maar als het systeem eromheen niet verandert, dan heb je weinig aan de behandeling. Daarom veranderde de opzet in Smilde. Geen 24 kinderen meer, maar acht complete gezinnen kunnen er terecht. Met het hele gezin in een huisje, en een therapie voor alle gezinsleden. De aanpak heet KINGS (Kind IN Gezond Systeem). Wanders: “Het is een omslag naar daadwerkelijk systemisch denken en werken.”

“Het is een omslag naar daadwerkelijk systemisch denken en werken.”

Wachten tot het kind is gerepareerd

Het gebeurde allemaal in Noord-Nederland, de regio waar Vonk gebiedsmanager is voor de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK). Zijn organisatie adviseert op basis van onderzoek of er een verzoek aan de rechter moet worden gedaan voor een kinderbeschermingsmaatregel. “Bij voorkeur niet natuurlijk. Met ingrijpen ontstaat een afhankelijkheid en bemoeizorg. Wij bekijken zeer kritisch dat rechten van kinderen en ouders niet worden geschaad.” Toen Vonk hoorde over het initiatief in Smilde, reageerde hij: ‘doe mij ook zo’n huisje’. Voor de RvdK is KINGS een alternatief geworden voor een noodzakelijke uithuisplaatsing.

Kijken door de ogen van de ouders

De behandeling van KINGS bestaat grofweg uit drie fases. In de eerste fase wordt veel gebruik gemaakt van video-opnames. De hulpverleners leren de kinderen kennen door de ogen van hun ouders. “Je komt zo eerder bij allerlei overtuigingen van ouders waar je anders moeilijk bij komt”, zegt Wanders. “Omdat die ouders een chaotisch brein hebben, omdat zij zelf ook veel negatieve ervaringen hebben gehad in hun jeugd. Je kunt de video stop zetten en situaties bespreken. Dat helpt. ‘Kijk eens hoe jouw kind nu naar jou kijkt, zo liefdevol.’ Vandaaruit kun je verder.” In de tweede fase krijgen de ouders therapie. Ze leren hun trauma’s uit het verleden een plek te geven, zodat deze geen invloed meer hebben op hun handelen. Vonk: “Het is zo belangrijk om naast ze te gaan staan in plaats van tegenover ze. Je sluit samen een verbond, en je geeft ze het gevoel veilig te zijn.” In de laatste fase wordt het gezin, met weer een kalm brein, geleerd hoe het de draad weer kan oppakken in hun eigen huis.

Bewezen effectief

Accare werkt inmiddels al meer dan tien jaar op deze manier. “Klinisch zijn we heel tevreden over de resultaten”, laat Wanders weten. “We zijn net gestart met een promotieonderzoek om ook de resultaten op langere termijn te onderzoeken. Want we gaan niet iets doen, omdat we vermoeden dat het werkt. Het moet bewezen effectief zijn.” Er is interesse om zo’n systemische tijdelijke uithuisplaatsing voor hele gezinnen ook in andere gebieden in te zetten. Maar zo ver is het nog niet.

Ultieme doel: ieder kind thuis

Voor de goede orde; ook een opname in Smilde is suboptimaal natuurlijk, stelt Vonk. “Het ultieme doel is om kinderen en gezinnen in hun eigen omgeving te houden. Vonk is ook realist genoeg om de alternatieven te omarmen. “Dat kan een gezinsbehandeling zijn, maar in bepaalde gevallen is een uithuisplaatsing noodzakelijk. Waar het om gaat is dat we toe werken naar het optimale. Dat we inzien dat een kind onderdeel is van een systeem. En dat het beter is om het hele systeem nauwer te betrekken in de behandeling.”

©September 2020